Ochrona antyplagiatowa

Na Wydziale Administracji i Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej wszystkie prace dyplomowe są sprawdzane przy pomocy programu antyplagiatowego (aktualnie Plagiat.pl). 

Potrzeba ochrony antyplagiatowej wynika z ustawy. Punkt 4 artykułu 167a ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym brzmi następująco:

  • Uczelnia jest obowiązana do sprawdzania pisemnych prac dyplomowych przed egzaminem dyplomowym z wykorzystaniem programów antyplagiatowych współpracujących z ogólnopolskim repozytorium pisemnych prac dyplomowych.

Obowiązek ten na Wydziale Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej został wprowadzony paragrafem 6. uchwały Rady Wydziału w sprawie zasad dyplomowania (Nr 40/2015) z 27 października 2015 r. w następującym brzmieniu:

  1. Prace dyplomowe podlegają sprawdzaniu przez systemy antyplagiatowe obowiązujące na Wydziale. W tym celu kierujący pracą dyplomową przesyła tekst jej całości do Wydziałowego Administratora konta systemu antyplagiatowego, który dokonuje czynności kontrolnych z użyciem systemu. Termin przesłania do Wydziałowego Administratora pracy dyplomowej powinien umożliwiać przed jej złożeniem, wydaniem recenzji i obroną, dokonanie przez studenta piszącego pracę dyplomową stosownych poprawek. Za wywiązanie się z tych czynności odpowiedzialny jest kierujący pracą dyplomową.
  2. Wszystkie czynności związane ze sprawdzeniem pracy w systemie antyplagiatowym wykonują Wydziałowi Administratorzy konta systemu antyplagiatowego, którzy po zakończeniu sprawdzenia przesyłają raport do zainteresowanego kierującego pracą oraz do studenta – autora pracy. W przypadku uzasadnionego podejrzenia niesamodzielnej pracy dyplomowej, a także wskazania innych zastrzeżeń odnośnie autorstwa pracy, w tym co do poprawności technicznej wskazywania cytatów i źródeł, raport przesyłany jest także do prodziekana ds. nauki Wydziału oraz do prodziekana ds. dydaktyki i nauczania. Wykaz prac dyplomowych, sprawdzonych w systemie antyplagiatowym i budzących uzasadnione podejrzenia lub inne zastrzeżenia, o których mowa wyżej,  Wydziałowy Administrator konta systemu antyplagiatowego przesyła do Kierownika Dziekanatu co najmniej 1 raz na miesiąc (wykaz powinien zawierać dane o pracach sprawdzonych w okresie 60 dni poprzedzających jego sporządzenie).
  3. Wydziałowy Administrator konta systemu antyplagiatowego przesyła Kierownikowi Dziekanatu, na jego żądanie kopie prac i  raportów, o których mowa w ust. 2.
  4. Kierujący pracą dyplomową odpowiedzialny jest za poprawienie pracy przez studenta stosownie do uzasadnionych zastrzeżeń wskazanych w raporcie, o którym mowa powyżej, tak aby praca nie budziła wątpliwości w zakresie praw autorskich i etyki naukowej.
  5. W przypadku, o którym mowa w ust. 4, praca dyplomowa powinna być ponownie sprawdzona w systemie antyplagiatowym.
  6. Jeżeli praca dyplomowa skierowana do obrony, pomimo ponownego sprawdzenia, o którym mowa w ust. 6, dalej budzi uzasadnione podejrzenia lub zastrzeżenia, pracę tę poddaje analizie dziekan lub powołany przez niego recenzent. Na podstawie analizy dziekan podejmuje decyzję odnośnie dopuszczenia pracy do obrony.
  7. Egzamin dyplomowy osoby, której praca dyplomowa nie została dopuszczona do obrony, nie odbywa się, a pracownicy Dziekanatu nie wydają dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia egzaminu dyplomowego.
  8. Wydruk pierwszej strony raportu (zawierającej dane autora i pracy oraz podstawowe wskaźniki dotyczące pracy) podpisany przez kierującego pracą dyplomową powinien zostać dołączony do opinii kierującego pracą i recenzenta i znajdować się w dokumentacji, którą dysponuje Komisja Egzaminu Dyplomowego w trakcie egzaminu dyplomowego.
  9. Nie przeprowadza się egzaminu dyplomowego, jeżeli kierujący pracą nie dołączył wydruku, o którym mowa w ust. 8.

Paragraf trzeci punkt trzeci tej samej uchwały nakłada na prowadzących seminaria dyplomowe obowiązek poinformowania „studentów o etycznych zasadach pracy naukowej, a w szczególności na czym polega plagiat, jakie są jego formy oraz że plagiat w pracy dyplomowej skutkuje negatywną oceną takiej pracy. Informacje te prowadzący seminarium dyplomowe przekazuje studentom na początkowych zajęciach”.

Trzeci punkt paragrafu pierwszego Zarządzenia nr 3/2016 z dnia 12 stycznia 2016 roku Dziekana Wydziału Administracji i Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej w realizacji obowiązku poddawania prac dyplomowych ocenie w ramach systemu antyplagiatowego brzmi:

  • W celu umożliwienia sprawdzenia przez system antyplagiatowy, ustala się obowiązek zaznaczania w pracach dyplomowych i zaliczeniowych cytatów przy pomocy cudzysłowu oraz wskazania źródła. Dotyczy to w szczególności cytatów z aktów prawnych, komentarzy i innych źródeł. Praca poprawiana jest do momentu, kiedy system nie wykazuje w pracy żadnych zapożyczeń bez wyraźnego wskazania źródła.

Krótki opis procedury antyplagiatowej

Kiedy praca dyplomowa zostaje uznana przez kierującego pracą za skończoną,

  • kierujący pracą przesyła ją do Administratora systemu antyplagiatowego.
  • Administrator wprowadza pracę do systemu.
  • System dokonuje automatycznej analizy.
  • Administrator generuje „raport podobieństwa” i go analizuje.
  • Administrator przekazuje ów raport kierującemu pracą wraz ze swoimi uwagami:
    • w przypadku braku zastrzeżeń Administrator dopuszcza pracę do dalszych etapów dyplomowania,
    • w przypadku zastrzeżeń Administrator zaleca naniesienie odpowiednich poprawek. W tym przypadku dyplomant w porozumieniu z kierującym pracą nanosi poprawki, po czym kierujący pracą powtórnie przesyła pracę do sprawdzenia Administratorowi systemu antyplagiatowego.

Dla trzeciego sprawdzenia wymagana jest zgoda Dziekana.

Jedno sprawdzenie antyplagiatowe trwa zwykle nie dłużej niż 48 godzin.

FAQ - odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania

Czemu i komu służy system antyplagiatowy?
  1. Ochronie przed powstaniem plagiatu na Wydziale.
  2. Podniesieniu jakości prac powstających na Wydziale.
  3. Studentowi – dyplomantowi, kierującemu pracą, Wydziałowi.

W obecnej sytuacji prawnej za popełnienie plagiatu odpowiada autor pracy – dyplomant. Kierujący pracą (potocznie zwany promotorem) nie ponosi za plagiat dyplomanta odpowiedzialności prawnej. Niemniej zgodnie z uchwałą Rady Wydziału o kryteriach oceny pracowników, jeśli zostanie stwierdzone, że kierujący pracą nie sprawował nad nią właściwego nadzoru, będzie to miało negatywny wpływ na jego okresową ocenę. Nie można też zapominać o odpowiedzialności środowiskowej. Przykład – praca magisterska napisana pod kierownictwem świetnego naukowca z tytułem naukowym profesora okazuje się plagiatem, donoszą o tym media; dyplomant ponosi odpowiedzialność prawną, kierujący pracą zaś znajduje się w bardzo niekomfortowej sytuacji – według powszechnej opinii powinien wiedzieć więcej od swojego dyplomanta – taka sytuacja jest więc dla niego, delikatnie mówiąc, wstydliwa. Na całej sprawie cierpi też reputacja Wydziału. Słowem, potrzeba systemu antyplagiatowego wynika z tego, że nikt nie jest w stanie przeczytać wszystkiego i tego, że kierujący pracą nie porównują z reguły pisanych u nich prac z innymi napisanymi w Polsce pracami licencjackimi i magisterskimi. System antyplagiatowy chroni więc wszystkie trzy strony: dyplomanta przed konsekwencjami prawnymi, jakie mogą wynikać ze skutecznego popełnienia plagiatu, kierującego pracą przed negatywną oceną okresową i wstydem środowiskowym, Wydział przed utratą dobrego wizerunku.

Przydatność systemu antyplagiatowego w znakomitej większości przypadków polega nie na wykrywaniu plagiatów, ale na znaczącym podnoszeniu jakość bronionych na Wydziale prac. Za merytoryczną poprawność przypisów odpowiada kierujący pracą, system pomaga zminimalizować błędy techniczne w cytowaniu i wskazywaniu źródeł. Znów wynika to z tego, że nikt nie jest dziś w stanie przeczytać i zapamiętać wszystkiego – system wskazuje więc np., które fragmenty pracy są cytatem, choć dyplomant nie ujął ich w cudzysłów. Tym samym dzięki ochronie antyplagiatowej student uczy się staranności w wykorzystywaniu zapożyczeń, kierujący pracą zyskuje wsparcie w poprawianiu jakości pracy, a Wydział zwiększa szanse na pozytywną ocenę podczas kontroli np. Polskiej Komisji Akredytacyjnej. 

W jakiej formie przesłać pracę do Administratora systemu antyplagiatowego?

Obowiązek przesłania pracy do sprawdzenia przez Administratora systemu antyplagiatowego decyzją Rady Wydziału spoczywa na kierującym pracą. Praca powinna zawierać stronę tytułową z następującymi informacjami:

  • imieniem i nazwiskiem autora
  • imieniem i nazwiskiem kierującego pracą,
  • tytułem  pracy oraz
  • informacją o charakterze pracy (licencjacka/magisterska)

Praca powinna znajdować się w którymś formacie edytora tekstów:  doc, docx, rtf bądź odt. (System antyplagiatowy nie przyjmuje prac w formacie PDF).

Bez kompletu powyższych danych Administrator nie może wprowadzić pracy do systemu, będzie więc wysyłał prośbę o ich uzupełnienie, co wydłuży czas potrzebny na wygenerowanie raportu podobieństwa i jego analizę.

Pracę należy wysłać na adres p.jarnicki@ans.pw.edu.pl.

Jak długo trzeba czekać na przysłanie raportu?

Kierujący pracą wraz ze studentem powinni zaplanować na sprawdzanie pracy systemem antyplagiatowym minimum 48 godzin (w sytuacji natężenia dni wolnych od pracy - stosownie więcej). Z reguły jednak od momentu przesłania pracy do sprawdzenia do odesłania przez Administratora raportu mija nie więcej niż 36 godzin. Pamiętać jednak należy, że może okazać się, że praca wymaga poprawienia. Dlatego na cały proces sprawdzania antyplagiatowego bezpiecznie jest zaplanować od dwu do trzech tygodni, tyle bowiem średnio trwa pierwsze sprawdzenie, naniesienie poprawek oraz powtórne sprawdzenie pracy.

Raport podobieństwa, wskaźniki procentowe i co decyduje o (nie)dopuszczeniu pracy do dalszych etapów dyplomowania

Administrator systemu antyplagiatowego generuje „raport podobieństwa”, a następnie go wnikliwie analizuje. Podstawą odesłania pracy dyplomowej do ponownego sprawdzenia bądź dopuszczenia jej do dalszych etapów dyplomowania jest więc nie tyle sam „raport podobieństwa”, co jego analiza dokonana przez Administratora. Jest to analiza, którą musi wykonać człowiek, nie da się ona bowiem w pełni zautomatyzować – system jedynie wskazuje istniejące podobieństwa, administrator ocenia, czy są one zapożyczeniami, a jeśli są, to czy zostały oznaczone stosownie do zasad przyjętych w pracach naukowych. Dokonywana przez Administratora analiza „raportu podobieństwa” odbywa się na podstawie obiektywnych kryteriów i nie zależy od tego, kto pełni funkcję Administratora.

„Raport podobieństwa” jest tworzony automatycznie – system przeszukuje bazę dokumentów i zaznacza kolorem odnalezione „podobieństwa”. Na czerwono oznacza fragmenty odnalezione w dokumentach z „bazy macierzystej i z baz innych uczelni”. Na zielono fragmenty odnalezione w tekstach z zasobów Internetu. Na niebiesko fragmenty odnalezione w dokumentach z „Bazy Aktów Prawnych”. Administrator akapit po akapicie weryfikuje fragmenty wskazywane przez system jako podobieństwa i stwierdza, czy są one zapożyczeniami, a jeśli są, to czy są prawidłowo oznaczone pod względem technicznym (ujęte w cudzysłów i opatrzone przypisem).

W większości przypadków uwagi Administratora dotyczą błędów technicznych w cytowaniu i wskazywaniu źródeł, czyli brakujących cudzysłowów oraz/lub przypisów. (Poprawność merytoryczna przypisów powinna zostać zweryfikowana przez kierującego pracą). Stanowisko Wydziału jest takie, że wszelkie cytaty – również te z aktów prawnych! – muszą być ujęte w cudzysłowy. W przypadku poważniejszych wątpliwości Administrator może porównać pracę dyplomową ze źródłem wskazanym przez system i zgłosić swoje wątpliwości kierującemu pracą, a w razie dalszych wątpliwości Dziekanowi. O dopuszczeniu bądź niedopuszczeniu pracy do dalszych etapów dyplomowania nie decyduje więc wskaźnik procentowy, ale analiza dokonana przez Administratora. Same wskaźniki mogą być podstawą skierowania pracy do poprawy wyłącznie w sytuacji, w której „współczynnik podobieństwa 1” przekracza 50%, bo oznacza to, że praca składa się w ponad połowie z cytatów (czy to oznaczonych, czy nieoznaczonych). W sytuacji natomiast, gdy „współczynnik podobieństwa 2” przekracza 5%, Administrator wnikliwiej przegląda pracę, gdyż może to oznaczać, że student zbyt dużo zapożyczył z Internetu. Analiza Administratora jest konieczna m.in. dlatego, że system nie rozstrzyga, czy dany fragment został technicznie poprawnie ujęty w cudzysłów i opatrzony przypisem, poza tym nie odróżnia od zwykłego tekstu nazw własnych, tytułów ustaw i książek, nazw instytucji itd. (nazwy własne nie są cytatami).

Kto może stwierdzić plagiat?

Stwierdzić plagiat może wyłącznie specjalista w danej dziedzinie, czyli w pierwszym rzędzie kierujący pracą, a w razie potrzeby niezależny specjalista/recenzent. „Raport podobieństwa” generowany przez Administratora z sytemu antyplagiatowego jest jedynie pomocą dla specjalisty.

Jakie są najczęstsze przyczyny prośby o dokonanie poprawek?

Istnieją dwie najczęstsze przyczyny:

  1. Treść aktów prawnych nie została ujęta w cudzysłów. Stanowisko Wydziału jest bowiem takie, że powinna ona stać w cudzysłowie. Takie rozstrzygnięcie pozwala ustanowić wyraźną granicę pomiędzy tekstem autorskim a zapożyczeniem.
  2. W pracy znajduje się nieopatrzony przypisem i/lub cudzysłowem cytat ze źródła internetowego. Studenci często zbierając materiały do pracy robią notatki i wklejają znalezione w Internecie myśli do jednego pliku, potem w procesie powstawania pracy gubią autorstwo danego fragmentu i przeklejają go do docelowej pracy. W raporcie wygląda to tak, że w pewnej części tekstu „podświetla się” na zielono więcej krótkich fragmentów, często przerywanych krótkimi fragmentami tekstu niepodświetlonego. Jeśli wszystkie podświetlone w ten sposób fragmenty pochodzą z jednego internetowego źródła oraz jeśli nie są one ujęte w cudzysłowy ani/lub opatrzone przypisem, wtedy Administrator prosi o naniesienie odpowiednich poprawek.

Administrator nie wskazuje dokładnego sposobu nanoszenia poprawek – decyduje o tym dyplomant w porozumieniu z kierującym pracą.

Jak poprawiać pracę?

Obowiązek poprawienia pracy spoczywa na dyplomancie, kierujący pracą ma natomiast obowiązek dopilnowania poprawności wprowadzonych poprawek.

Nadzór merytoryczny nad pracą sprawuje bowiem kierujący pracą, a sprawowany przez niego nadzór – zgodnie z uchwałą Rady Wydziału o kryteriach oceny pracowników – podlega okresowej ocenie. O tym, czy coś jest plagiatem, czy nie, decyduje wyłącznie specjalista w dziedzinie, czyli w pierwszym rzędzie kierujący pracą. Administrator systemu antyplagiatowego wskazuje w „raporcie podobieństwa” miejsca mogące budzić zastrzeżenia, kierujący pracą wskazuje dyplomantowi możliwe sposoby naniesienia poprawek. Po otrzymaniu „raportu podobieństwa” zaleca się więc spotkanie dyplomanta z kierującym pracą w celu wspólnego przeanalizowania tegoż raportu i ustaleniu zakresu i sposobu koniecznych zmian. Spotkanie takie nie trwa z reguły dłużej niż 40 minut – czas zależy od ilości zapożyczeń budzących wątpliwości oraz tego, czy chodzi o czysto techniczne błędy w cytowaniu.

Gdy drugie sprawdzenie okazuje się negatywne…

Jeśli Administrator po drugim sprawdzeniu pracy wciąż ma do niej zastrzeżenia, ma obowiązek przesłać wszystkie kolejne wersje pracy wraz z ich „raportami podobieństwa” do wiadomości Dziekana. Obowiązek ten nałożyła na Administratora Rada Wydziału, stwierdziwszy, że pierwszy raport powinien być wystarczający do naniesienia stosownych poprawek, jeśli tylko dyplomant i kierujący pracą dochowują należytej staranności. Ponadto Wydział płaci firmie, która stworzyła system antyplagiatowy za każde sprawdzenie, zasada minimalizacji sprawdzeń podyktowana jest więc również gospodarnością.

Dlaczego kolejne raporty czasem się różnią?  

Oto wyjaśnienie podane na stronie Plagiat.pl: "Ze względu na dynamiczną strukturę Internetu, który stanowi główną bazę porównawczą (...) różnice w wynikach weryfikacji zdarzają się bardzo często,(...) [P]rzy dużej liczbie sprawdzeń i modyfikacjach w tekście różnice w wynikach współczynników wynikają także z faktu, że przekształcone zdania mogły zostać zlokalizowane w Internecie na innych stronach internetowych niż te, z których korzystano pierwotnie." Dodatkowo, jak informuje strona Plagiat.pl: „zanurzony w systemie algorytm porównywania i wyszukiwania dokumentów podlega ciągłemu rozwojowi”.

Czy system antyplagiatowy daje gwarancję wykrycia plagiatu w badanym dokumencie?

Nie, system będzie poszukiwał dokumentów zawierających identyczne fragmenty w dostępnych bazach danych, jednak bez 100% pewności, że podobieństwo z którymś z występujących tam dokumentów zostanie wykryte. Ograniczenia skuteczności systemu wynikają przede wszystkim z dynamicznej struktury Internetu oraz z faktu, że nie istnieją stuprocentowo skuteczne wyszukiwarki. System jest jedynie wsparciem dla kierującego pracą i dyplomanta, w znakomitej większości przypadków służy podniesieniu jakości bronionych na Wydziale prac.

Instrukcja interpretacji Raportu podobieństwa systemu Plagiat.pl